Viser arkivet for stikkord rotløyse

Du mitt lille Nordmøre

Nordmøre er der eg vaks opp, men ikkje fann rotfeste før i seine ungdomsår. Eg er av dei rotlause som har vorte rotfast, av dei rastlause som har vorte rolegare.

Dette er ei personleg forteljing, der eg tek ein liten omveg om terrorhandlingane som rysta Noreg i fjor. Kan folk frå framande land bli nærare knytt til vårt og mitt lille land som eg vart til mitt lille Nordmøre?

Frå barndommen av visste eg ikkje heilt kva eg var – som barn av to innflyttarar frå Smøla og Trondheim. I og med at mor mi tala trøndersk og eg tok etter ho, prega dialektbruken min også identiteten min. Smitta som ein gjerne blir av foreldra sine, likte eg ikkje nynorsken noko særleg sjølv om eg hadde han som hovudmål frå 1. klasse.

Det var eit gryande medvit om språk og identitet som vaks fram over fleire år som gjorde at eg landa annleis. Norsklæraren min på ungdomsskulen, målmannen Bjarne Finnanger, viste ein slik kjærleik til dette språket som gjorde meg nysgjerrig på kvifor.

Med meir kunnskap om bakgrunnen for nynorsken som motvekt mot det danske språket og embetsmannsveldet, såg eg også ein politisk dimensjon ved språkstriden. Ikkje berre historisk, men også slik nynorsken har utvikla seg fram til vår eiga tid. Makt og motmakt, identitet og folkeleg språk.

Det er ikkje veldig mange som vel nynorsken framfor bokmålet når dei startar på vidaregåande, og endå færre som legg om til breiare dialekt etter eitt år i Oslo. Men det gjorde eg. Eg lånte bøker av Hans Hyldbakk, bygdediktaren vår, tok dei med til hovudstaden og las meg opp på surnadalsdialekta. I og med at eg ikkje hadde tala dette målet, måtte eg ha slik hjelp trass i at eg hadde budd i Surnadal på heiltid frå eg var fødd til eg vart 17 år.

Redselen for at trønderdialekta mi skulle bli fintrøndersk var delvis årsaka til denne endringa. Eg håpa surnadalsdialekta var meir motstandsdyktig mot knoting. Mor mi såg forundra på meg då eg kom heim til jul og hadde kutta ut “æ” for “e” og “å snakk” for “å talla”. Det var det å gå over til å seie ”e” om meg sjølv som var det vanskelegaste, det andre kom fort då eg fekk til dette. Enno i dag, over 15 år etterpå, er eg ikkje heilt stø på dialekta, men viljen har vore og er her.

Det var ikkje berre det at eg ikkje tala surnadalsdialekta som gjorde meg rotlaus i barndommen. Ikkje hadde eg anna slekt enn nær familie i nærleiken. Alle besteforeldra mine hadde gått bort før eg vart fødd. Såleis mangla dei lange linene ein gjerne kan få kjensla av at er der om eldre generasjonar viser vegen frå før til no.

På skulen trivdest eg ikkje noko særleg. Fagleg gjekk det godt, sosialt vart eg utanfor. Slik er det dessverre med ein del ungar, dei har vonde dagar, veker og år på skulen. Når skuledagane er mange og lange blir dette ein stor del av livet, som formar ungar på godt og vondt.

Eg har tenkt mykje på om det å bli mobba og falle utanfor på skulen gjer at tilknytninga til heimkommunen blir mindre enn om ein er inkludert og trivst. Det påverka i alle fall meg slik. Var det noko eg var sikker på, var det at eg ikkje skulle bu i Surnadal når eg vart stor.

Maria Mena sin versjon av songen ”Mitt lille land”, som Ole Paus har skrive, vart songen mange trøysta seg med i tida etter terroråtaka den 22. juli. Det var mykje som rørte meg desse dagane i slutten av juli. Den massive støtten til terrorofra, varmen som folkemengdene strålte ut. Og så vart eg sterkt gripen av alle dei som kjem frå andre land og frå framande kulturar og religionar – når dei så tydeleg uttrykte at dei såg dette som eit åtak på deira land også.

Mitt lille land var deira lille land. Det skulle ikkje vera påfallande at dei tenkte slik. Likevel ga dette meg ei sterk påminning om kor viktig det er at vi inkluderer alle for å kunne ha eit stort, godt norsk fellesskap der vi kan stå saman når noko alvorleg hender.

Rotlaus og rastlaus innvandrarungdom er kanskje litt som eg i barndommen – dei har hamna på ein stad med foreldre som ikkje har vakse opp her og som ikkje talar språket. Om besteforeldra deira ikkje er døde, er dei på den andre sida av kloden. Og dei blir somtid kalt stygge ting i skulegarden og trivst ikkje på skulen. Kva slags tilknytning får desse til landet vårt?

Det er sjølvsagt stor skilnad på det å tala ei anna dialekt og det å ikkje kunne norsk. Eg vil likevel peike på kor viktig nettopp språket er som identitetsberar og identitetsskapar. At alle som kjem til landet får læra seg det norske språket (gjerne nynorsk) er naudsynt dersom identiteten som norsk skal kunne vekse fram over tid. Kjensla av å vera velkomen og inkludert er det same.

Men det blir ikkje av seg sjølv – det krev noko. Det krev noko av oss som skal ta varmt imot andre menneske. Det krev noko av dei som kjem hit frå andre land. Vilje og eigeninnsats må til for å lære seg språket og få kjennskap til kulturen. Å bli integrert er såleis ikkje ein prosess som avheng berre av korleis samfunnet legg opp til det. Det går begge vegar. Hadde ikkje eg gjort eit aktivt val om å lære meg surnadalsdialekta, ønskt å knytte meg nærare til Surnadal og Nordmøre og slå rot der, ville det ikkje vore mitt Nordmøre no.

Eg, som absolutt ikkje skulle flytte tilbake til Surnadal, kjenner no gleda over å ha vorte rotfast. Denne vakre nordmørskommunen har verkeleg vorte heimkommunen min, ein stad eg er stolt av å høyre til. Eg håpar nye landsmenn på same viset kan slå rot i landet vårt og bli glade i det, slik vi fekk sjå at mange var etter at terroren råka oss i fjor sommar. Mitt lille land er meir enn berre mitt.

(Denne teksten har tidlegare vore publisert i tidsskriftet “Du mitt Nordmøre”)