Viser arkivet for stikkord kommunereform

Legg kommunereforma daud

Det har vore nok av truslar og press frå regjeringa og kommunalminister Sanner som kunne ha medført ja-fleirtal i folkerøystingane i kommunane – sjølv om folk eigentleg ikkje var så lystne på samanslåingar.

Fleirtalet av folkerøystingane i kommunane i Møre og Romsdal, som er heimfylket mitt, viser at innbyggjarane også her har vore modige nok til å ha tru på sin eigen kommune. Signalet er klårt: Fleirtalet ønskjer ikkje reforma til Sanner. Det finst ikkje ein stor samanslåingsiver i det vakre og mangfaldige fylket vårt.

Det er nok fleire grunnar til det. Mellom anna har mange sett at kommunereforma til regjeringa ikkje er ei reform for betre skule og betre helsetenester, men ei reform for sentralisering. Og sentraliserer ein, får ein meir sentralisering.

Folk har truleg også forstått at alt ikkje blir betre berre det blir større. Dei fleste undersøkingar viser då også at det er i dei minste kommunane innbyggjarane er mest nøgde med dei store og viktige tenestene som kommunen leverer.

Folk ønskjer å ha nærleik til skulen sin, til omsorgsbustadane. Og dei vil vera nær dei som skal ta avgjerdene om kva veg kommunen og lokalsamfunnet skal ta i tida som kjem.

Folk rundt om i kommunane i heile Noreg har begynt å stille kritiske spørsmål til kommunereforma: Blir lokalsamfunnet mitt verkeleg i mindre grad ein utkant viss kommunen min slår seg saman med ein annan? Kva vil skje med representasjonen vår i kommunestyret i ei ny storkommune? Kva vil skje med arbeidsgivaravgifta om vi slår oss saman med nabokommunen? Vil ungane våre framleis få moglegheita til å gå på ein skule i nærleiken? Vil dei eldre få lov å bli gamle på ein aldersheim i nærleiken, eller vil denne også bli lagt ned og sentralisert?

Høgre har vore tydelege på at dei vil gjennomføre ei kommunereform, men dersom målet var massive samanslåingar, har dei ikkje lukkast i gjennomføringa så langt. Reforma er eit uforsvarleg stressopplegg med korte fristar, og reforma har attpåtil begynt i feil ende. I staden for å sjå på oppgåver og tenester har regjeringa fokusert på samanslåing og struktur.

Det er prisverdig at fleirtalet av innbyggjarane i mange kommunar har hatt mot nok til å stå imot eit utidig tidspress frå regjering og fylkesmann, og at dei ikkje har latt seg skremme av økonomiske truslar eller utspel om mogleg tvang. Fleire og fleire meiner at kommunereforma er ein fiasko, men kampen for lokaldemokratiet og dei gode og nære tenestene i kommunane våre er diverre ikkje over.

Sanner og co kjem garantert til å kome med nye truslar og nye metodar for å tvinge gjennom samanslåingar. Inntektssystemet som Sanner truar med og som etter sigande vil føre til dårlegare økonomi i fleire kommunar, har fått mange til å tru at det ikkje er nokon veg utanom ei samanslåing. Då er det viktig å hugse på at inntektssystemet er vedteke med knappast mogleg fleirtal på Stortinget, og at det om litt over eit år er val igjen.

Eit inntektssystem varer med andre ord ikkje evig, men legg ein ned kommunen skal det mykje til for å reversere det. Dessutan: viss vi trur Sanner sitt inntektssystem held fram, og vi går inn i ein større kommune i håp om å behalde nokre millionar, er det jo denne nye, store kommunen som skal disponere desse millionane i det store, felles budsjettet. Då er det lite sikkert at pengane hamnar der ein håpar.

Senterpartiet er ikkje mot at kommunar som har fornuftige grunnar til å slå seg i hop gjer nettopp det viss dei får godkjentstempel frå innbyggjarane sine i tillegg. Men vi er mot at ei kommunereform skal bli pressa gjennom ved hjelp av truslar og ved hjelp av påstandar om fordelar ved samanslåing som ikkje heng på greip.

Innbyggjarane i Møre og Romsdal og i resten av landet har talt, og regjeringa bør no respektere dette ved å leggje kommunereforma daud.

Språk er makt – og maktmisbruk?

Språket vårt, som vi uttrykkjer kjærleik og humor med, kan også nyttast som ufint maktmiddel. Slik er det berre. Men det er ein fordel om flest mogleg er klår over korleis ord og språk kan misbrukast, for då kan ein avdekkje dette og unngå å bli offer for maktbruken.

Språket vårt er viktig – vi kommuniserer og uttrykkjer identitet med det – både gjennom form og innhald. Oppi alt dette er språk også makt, fordi vi kan manipulere andre med måten vi bruker språket på. I 1973 kom boka «Språk er makt» ut. Forfattaren var professor i psykologi, Rolv Mikkel Blakar.

I Wikipedia finn vi at Blakar ville synleggjera at det ikkje finst «nøytrale mønster» i språket, og at tema i boka er kvinneundertrykkjande språkmønster, «forskjellsbehandling mellom bokmål og nynorsk i mediene, og språklige mønster som uttrykk for klasseståsted eller underforstått politisk ståsted».

Hausten 2015 kom det ei ny bok, med tittel «Ord er makt», skriven av Sara Gunnerud og Wegard Harsvik. Dei tilhøyrer venstresida, og skreiv i ein kronikk om boka si i Dagbladet 31. august 2015 om korleis høgresida bruker ord bevisst og målretta for å vinne større terreng.

Då eg las denne kronikken, tenkte eg på min eigen reaksjon då eg tidlegare den sommaren høyrte direktøren i NHO Møre og Romsdal bli intervjua på lokalnyheitene. Torill Ytreberg uttalte då i samband med temaet kommunesamanslåingar at det blir viktig med «utviklingsorienterte» og «endringsvillige» ordførarar etter valet, når prosessen skal førast vidare.

Eg brumma litt om dette i ettertid, for det ergrar meg grøn at det skal bli sett likskapsteikn mellom det å vera utviklingsorientert og endringsvillig og det å vera for massive kommunesamanslåingar.

Kommunekartet NHO la fram som eit ønskemål bestod av 77 kommunar i heile Noreg, og berre tre kommunar i Møre og Romsdal. Dei ordførarane som tykkjer dette er ein dårleg idé er (i følgje NHO) tydelegvis nokre sidrumpa vrangpeisar, som ikkje er villige til eller i stand til å tenkje utvikling og endring.

Slik eg kjenner ordførarane i kommune-Noreg, heng ikkje offensiviteten deira saman med synspunktet på kommunestruktur. Og fleire enn eg let seg provosere av forteljinga om at det kjem til å gå ad undas med landet vårt dersom vi framleis skal ha eit mangfald av kommunar.

I internasjonal samanheng er norske kommuner faktisk ganske store allereie. Med NHOs framlegg ville norske kommunar vera i Europa-toppen kva gjeld innbyggjartal per kommune, og i geografisk storleik absolutt i toppen.

Poenget er jo at det ikkje er kommunestrukturen i fylket og landet vårt som er dyr, men busetnadsmønsteret. Og det går an å snu på det, og heller sjå det som eit gode at vi har spreidd busetnad og at vi tek heile landet i bruk, i et land kor ressursane ikkje er samla rundt Oslo-gryta, men langs kysten og i innlandet over heile det langstrakte landet vårt.

Når eit intervjuobjekt bruker orda slik Ytreberg gjorde, er det svært sjeldan å høyre at journalistane stiller spørsmål ved ordbruken, sjølv om det ligg ein tydeleg politisk agenda bak. Dei kunne i oppfølgingsspørsmålet sagt: «Meiner du med dette å seie at dei ordførarane som ønskjer at kommunen deira skal halde fram som eigen kommune ikkje er opptekne av endring og utvikling?» Dei kunne også ha spurt om følgjene av kommunesamanslåing i dei delane av den nye kommunen som får størst avstand til kommunesenteret, kor mykje utvikling og positiv endring kan dei vente seg der?

Når media ukritisk bringer begrep vidare som det ligg ein tydeleg politisk agenda bak, kan dei bidra til å fremje denne politiske agendaen. Og når det som skal vere den nøytrale pressa også sjølve byrjar å bruke ord med ein politisk agenda bak, kan ein verkeleg seie at ord har blitt til makt og maktmisbruk.

“Language is the dress of thought”, eller “språket er tanken sitt antrekk» på norsk, er eit sitat av den kjende britiske forfattaren Samuel Johnson. Og han har heilt rett, for språket er avgjerande for korleis vi ynskjer å framstille tanken vår.

Det er vi som kler opp tankane våre med den språkbruken vi meiner passar best eller tener oss mest. Dette gjeld sjølvsagt for meg også, som stortingspolitikar som helst vil få det som eg vil i politikken.

Det er ikkje alltid like enkelt å koma på det i kvardagen, men derfor er det desto viktigare å kle av språkdrakta til personar med makt, om det så er folk i NHO, statsrådar eller stortingsrepresentantar – eller kjendisar med sterke meiningar. Det er ikkje alltid det vi finn under er like rett, fint og bra som det gir uttrykk for å vera.

Målet må vera debattar og meiningsytringar som er mest mogleg ærlege både i innhald og form.