PST-sjef Janne Kristiansen gjekk av i natt. Ho uttalte noko som kan vera gradert informasjon på den opne høyringa om 22. juli på Stortinget i går. Det var rett av ho å gå på grunn av dette.

Eit spørsmål eg likevel stiller meg, er om det er rett at PST skal måtte sitje i ei opa høyring og bli avkrevd svar om forhold som openbart er og bør vera hemmelege.

Det ligg i PST si oppgåve at det dei driv med ikkje skal ut for alle og kvarmann. Dei skal beskytte norske borgarar og myndigheitspersonar mot farer, og for å gjera dette kan ikkje moglege terroristar eller krigshissarar vita alt om korleis dei jobbar.

Samstundes er det klårt at det må vera demokratisk styring med verkemidla dei kan bruke. Personvern, omsynet til enkeltmennesket og målet om eit ope og fritt samfunn må vektast opp i mot moglegheitene dei har for å avlytte folk til dømes.

Eg vil presisere at det er mykje av PST si verksemd som dei kan vera opne om, og at vi ikkje må gå tilbake til tidlegare tiders synder med massiv overvaking.

Men det finst folk der ute som ikkje har denne respekten for andre menneske sine liv og for det demokratiske samfunnet vi lever i. Desse må PST ha midlar og verktøy for å stoppe. Og vi kan ikkje gjera det lettare for potensielle forbrytarar å gjennomføre terror ved at PST må informere for mykje.

Sjølvsagt burde Janne Kristiansen visst at ho skulle sagt “ingen kommentar” – det er det inga usemje om. Men er det også ikkje enkelte spørsmål vi på Stortinget bør vi la liggje?

Somtid er telefonsamtalar utmattande. I alle fall når føremålet med samtalen frå den andre parten er å uttrykkje mest mogleg sinne med flest mogleg ord.

“Kunden har alltid rett”, er innstillinga butikkpersonale og kelnarar skal ha. Same kor usakleg og sur kunden er, og same om han eigentleg tek feil: rett har han og rett skal han få.

Er innbyggjarar og potensielle veljarar som tek kontakt med oss politikarar å sjå på som våre “kundar”? Skal vi politikarar såleis ha innstillinga “veljarane har alltid rett”, også når nokon ringjer og skjeller oss ut etter notar?

Eg opplevde dette seinast i dag. Vedkomande hadde prøvd å ringje meg fleire gongar på morgonen utan å leggje att melding om kva det gjaldt. Slikt er ofte eit fareteikn, men eg valte å oversjå det.

Eg var så dum då eg ringte oppatt til han at eg sa at eg hadde ti minutt til å prate. Då overhøvlinga starta, var det såleis for seint å finne på ei orsaking om at eg hadde dårleg tid. Eg gjorde som eg bruker å gjera: eg valte å prøve å filtrere bort ukvemsorda og høyre etter om det var noko fornuftig inne i ordflaumen. Det var det heldigvis.

For å anerkjenne meiningane til vedkomande, prøvde eg å smette inn nokre setningar for å vise at eg forstod og at eg tok han på alvor. Dette var det imidlertid ingen som helst vits i. Eg fekk berre meir kjeft på grunn av dette, for han meinte eg laug då eg sa eg forstod frustrasjonen hans.

Langt oftare enn sinte telefonoppringingar kjem det sinte e-postar. Det som overraskar meg med desse, er at så mange bryr seg så lite om å vera nokonlunde sakleg. At nokon ringjer og spyttar ut faenskap kan ingen ta dei på etterpå, men noko som er skriftleg kan mottakaren ta vare på og melde vidare om det skulle vera for ille.

Eg ønskjer å ha ei audmjuk tilnærming til dei som uttrykkjer meiningane sine overfor meg. Eg tykkjer det er kjempefint å få tilbakemeldingar på jobben eg gjer og utspela mine, og er open for å justere meiningane mine.

Eg bruker ofte argument nokon spelar inn til meg i vurderingane av sakene seinare, og somtid bruker eg argument frå til dømes kommentarfelta på Facebook når eg skal i TV- eller radiodebattar.

Derfor blir eg litt sur når nokon kan ringje og seie at eg ikkje forstår ein dritt, at eg er ein tosk og eit fehovud, at eg ikkje har noko i politikken å gjera, at eg gir blaffen i korleis andre har det, osb. Og eg misliker å bli kalt stygge ting.

Men veljarane har vel alltid rett, så eg svarer så pent eg kan og avsluttar med “takk for at du ringte, ha ein fin dag vidare!”. Inni meg er det likevel ikkje alltid eg tenkjer at vedkomande eigentleg hadde rett, eg tillet meg å vera så kjettersk.

For blodtrykket sin del prøver eg å ikkje la meg provosere for ofte. Dette er ikkje enkelt, for alt frå valdtektsbølgjer til omskjæring av ungar gjer meg sint. No er det noko heilt anna som provoserer meg: alt snakket om vekta og utsjånaden til høgreleiar Erna Solberg.

Vi talar ofte om at vi må bekjempe mobbing i skulen og på nett. Å bekjempe medias mobbing av vaksne menneske på grunn av korleis dei ser ut, er sjeldan eit tema.

Eg veit ikkje om Solberg reagerer på dette sjølv, men eg tillet meg å reagere på hennar vegne. Eg tykkjer det er pinleg at journalistar bruker spalteplass på å kommente opp og i mente når dei meiner vekta har endra seg eller kvar gong klesstilen og hårsveisen er ny.

No vil eg få sagt at eg tykkjer Erna Solberg er ei flott dame. Skulle alle vore 175 cm høge og 60 kilo, hadde det vorte inni hampen einsformig.

Dessutan trur eg langt dei fleste gir blankt f i kor tunge toppolitikarar er eller om dei kjøper kleda sine på Hennes & Mauritz eller Steen & Strøm. Såleis meiner eg media undervurderer lesarane sine dersom dei trur det er lurt å skrive om utsjånaden til Erna for å selje meir.

Men media bidreg også til å gjera arbeidet mot mobbing generelt vanskelegare. Dersom vaksne seier til ungane sine at dei ikkje skal kommentere vekta til medelevar og det same dag er oppslag i riksmedia om vekta til kjente personar, blir bodskapen vanskeleg å skjønne for ungane.

Det gjorde godt å få ut denne frustrasjonen. For å seie det slik: eg kjenner meg fleire kilo lettare…

Det har heldigvis vore ein debatt om omskjæring av smågutar den siste tida. Eg initierte denne debatten gjennom eit utspel i Dagbladet om at praksisen må forbys på lik line med omskjæring av jenter.

Mange har sterke meiningar om temaet. Som politikar ser eg det som viktig å tore å ta opp til diskusjon også kontroversielle og vanskelege tema. Dette er eitt av dei.

Barns rettsvern, religionsfridom og respekt for enkeltmennesket er nokre av dei vesentlege momenta for at eg er mot religiøst og kulturelt begrunna omskjæring av mindreårige gutar. Ungar blir utsette for ulike typar overgrep, deriblant omskjæring, og vi må styrke rettsvernet deira. (Medisinsk begrunna omskjæring er sjølvsagt noko anna, då er det av omtanke for ungen at ein gjer det.)

At nokon kan utføre eit irreversibelt inngrep på friske kjønnsorgan til ungar som ikkje kan nekte, er ikkje greitt. Dette er heller ikkje greitt: 1) Dei blir utsette for risikoen for komplikasjonar. Somme blir skadde for livet. 2) Seksuallivet til dei som er heldige og ikkje blir skadde av inngrepet, blir også påverka i større eller mindre grad. 3) Dei kan aldri fjerne den religiøse markøren omskjæringa inneber dersom dei skulle velje å konvertere til ein annan religion eller få eit ikkje-religiøst livssyn.

Dette siste er årsaka til at eg ikkje kjøper argumentet om at det å forby omskjæring er eit brot på religionsfridomen, slik mellom anna ein del jødar og muslimar hevdar. Slik friheit må innebera å kunne velje sjølv.

Somme meiner dette talar mot at det skal vera lov til å døpe ungane. Likevel er det skilnad på dette og det å skjera bort delar av ungar sine kjønnsorgan. Det er fullt mogleg å melde seg ut av statskyrkja for dei som ønskjer det seinare, men umogleg å gjera om att det siste.

Det blir påstått frå tilhengjarar av omskjæring at det er så hygienisk. Eg vil minne om at det finst såpe og vatn, noko dei fleste i dagens samfunn er flinke til å bruke, og at denne påstanden indirekte insinuerer at det store fleirtalet av norske menn er uhygieniske.

Eg har tala med menn som er sterkt prega av at dei har vorte omskorne i barndommen. Dei takkar for at nokon tek opp temaet. Problemet er at dei færraste – om nokon – ønskjer å stå fram med historia si fordi det er så intimt og tabubelagt. Derfor kjem det einsidig informasjon frå grupper der omskjæring er vanleg.

Det er nok delte meiningar om temaet i alle parti, også i Senterpartiet, som eg representerer. Men eg merkar meg at det har kome overveldande mange støtteerklæringar i etterkant av utspelet mitt. Det teiknar godt.

Eg set religionsfridomen til enkeltmennesket høgt, og ikkje minst også respekten for andre menneske sin kropp. Prinisipielt er det ikkje skilnad på omskjæring av jenter og gutar. Det første er heldigvis forbode allereie. Neste steg er å forby omskjæring også av gutar, og setje ei aldersgrense på 18 år for inngrepet. Då er gutane myndige og kan velje sjølv om dei vil utsetje seg for dette.

Eg sit og ser på snøfloksene som dalar ned utanfor vindauget. Då eg gjekk gjennom Oslos gater i stad, la dei seg på hovudet og skuldrene mine, fann vegen inn i lommene på jakken og dekte ryggsekken med eit kaldt, kvitt teppe.

I og med at eg har ein velutvikla nase(!), la snøen seg godt til også der, før han smelta og laga lite delikate nasedropar. Men det heile var jo koseleg, innmari koseleg. Den første snøen er det noko spesielt med.

Etter å ha gått fram og tilbake gjennom gangane på Stortinget, sitte i stortingssalen i timevis og vore fanga delar av dagen på eit altfor rotete kontor og baksa med ein altfor full innboks, fekk eg endeleg ei kjensle av verda utanfor, av naturen, av livet.

Snø er noko eg kvir meg på før han kjem. Eg kan også bli fortvilt over snøslaps i gatene. Men snøkledde landskap er vakkert, og det å kunne gå skiturar i skog og mark og på fjellet – eller i skiløyper for den saks skuld – gjer meg glad.

Eg er barnsleg av natur, så eg kan leggje meg ned på bakken og laga englar i snøen og sjå opp på himmelen og drøyme meg heilt bort. Men så blir det jo kaldt etterkvart, og då er det om å gjera å koma seg inn i ei varm stove og drikke kakao med krem.

Å puste i kald, klår luft, høyre det knirkar når ein går og sjå det glitrar i snøkrystallane av måneskinet som lyser opp snødekte åkrar – slikt er av dei fine opplevingane frå barndommen som sit att enno. Dersom eg er så heldig å få vera heime på Nordmøre på kveldar når det er slik om vintrane no, blir eg hoppande sprettande lukkeleg.

Eg sit og gler meg til jul. At eg håpar på ei kvit jul, seier seg vel sjølv etter at eg har romantisert snøen slik.

Eg har lovt guten min å vera med på snøbasking og snøballkrig i vinter. Dét er ein del av sjarmen med snø. Men då må ein rekne med at ein får fornemmelsen av snø atti nakken og ryggen også, ikkje berre på nasen.

Stortinget debatterte i dag temaet barn og straff og vedtok ei ny lov om nettopp dette. Det er snakk om framtida til unge menneske som gjennom å ha begått straffbare handlingar kan vera i ferd med å utvikle ein kriminell løpebane som varer i fleire år, kanskje livet ut.

Unge menneske som er over den kriminelle lågalderen, men som ikkje er myndige enno, må følgjast godt opp. Å sitje i fengsel saman med hardbarka vaksne kriminelle er ikkje ei god løysing.

Det er eit skrikande behov for at utsette barn og unge får eit heilhetlig hjelpeapparat rundt seg. Tenesteytarar og hjelpeinstansar skal framover koordinere arbeidet sitt og samhandle betre, og ein skal ha betre oppfølging av den enkelte frå mange kantar.

Vanskelege oppvekstvilkår og dårlege heimar peikar vi gjerne på når det går gale med ungdom, og det er sjølvsagt relevant. Men dette er ikkje forklåringa på alt. Det fritek heller ikkje unge menneske frå ansvar for eigne handlingar at dei har opplevd noko gale i barndommen.

Dette er likevel vesentleg at kunnskap om samanhengen mellom oppvekstvilkår og utviklinga til ungar blir brukt for å kunne førebyggje kriminalitet betre, og for å kunne kan fange opp dei ungane som treng hjelp tidlegare. Og det skal vera med som ein del av bakgrunnen når vi vurderer og iverkset tiltak når nokon har gjort lovbrot.

Opplegget med såkalte stormøte er eit døme på noko eg har tru på i så måte. Der blir fleire viktige aktørar inviterte til å delta og bidra. Den unge gjerningspersonen sjølv må yte ein innsats og forhåpentlegvis bli meir bevisst på kva han har gjort og tenkje over kva han vil med livet sitt vidare.

Alt må setjast inn på å stanse ein kriminell løpebane i starten. Det synest som at eit samla storting i dag vedtok at det er håp for alle. Tverrpolitisk semje om å vera optimistiske er eit godt utgangspunkt. Det er bra at vi somtid kan dele syn på både målsetnader og kva verkemiddel som bør brukast for å nå målet.

Det er viktig for å få eit velfungerende og godt samfunn at alle faktisk skal ha mest mogleg like sjansar til å bli gagns menneske – bidragsytarar til samfunnet. Men ikkje berre det: flest mogleg må få sjansen til å leva gode, innhaldsrike og meiningsfulle liv.

Når vi i tillegg til mange andre tiltak også opprettar eigne ungdomseiningar for dei som har begått alvorlege og/eller gjentatte lovbrot, er det fordi vi erkjenner at somme faktisk treng strengare reaksjonar med sterkt grad av kontroll i ein periode.

Eg nemnte at vi har tru på at det er håp for alle. Slike ungdomseiningar utelukkar ikkje dette håpet. For at dei som blir møtt med denne type straff i beste fall skal kunne klare seg godt resten av livet, er det nødvendig med straff og oppfølging som møter deira handlingar og den trusselen dei for tida kan utgjera for samfunnet. Målet er at ein på det viset forhindrar at ei negativ utvikling får halde fram.

Vi tek med den nye lova vi vedtok i dag eit fornuftig steg vidare, og eg håpar erfaringane med dei nye tiltaka blir gode.

Eg blir ein smule oppgjeven når eg ser Per Sandberg frå Frp uttale seg om rapporten som i dag vart lagt fram om den psykiske tilstanden til terrorsikta Anders Behring Breivik.

Sandberg er leiar av same justiskomite på Stortinget som eg sit i. Han oppheld seg likevel i ei anna verd kva gjeld trua på eigne evner til å konkludere i særs kompliserte saker der verken han eller eg har nødvendig kunnskap.

Sandberg er misnøgd med at Behring Breivik i dag vart erklært strafferettsleg utilrekneleg. Rapporten skal kvalitetssikrast av ein rettsmedisinsk kommisjon og heldigvis ikkje av politikarar. Eg for min del har tiltru til at den endelege konklusjonen frå fagkommisjonen vil vera meir korrekt enn den Sandberg og eg kan trekkje utifrå det inntrykket vi får gjennom medieomtalen av den terrorsikta.

Kvifor blir eg oppgjeven av utspelet til Sandberg? Jo, eg meiner det går inn i ei lang rekkje av utspel der han som justispolitikar opptrer som om han skulle ha ei anna rolle enn nettopp politikar.

Vi er rikssynsarar på godt og vondt, men vi må gjera vårt beste for å halde tunga beint i munnen og fingrane av fatet når noko ikkje er vårt bord. Generelt meiner eg at vi justispolitikarar skal passe oss for å kommentere enkeltsaker der det ikkje føreligg rettskraftig dom.

I akkurat denne terrorsaka, som er så spesiell, er det greitt å gå lenger enn elles – gjerningsmannen har vedgått forholdet og bevisa er marerittaktig massive. Men: vi representerer den lovgjevande og ikkje den dømmande makt. Å gå inn i vurderingar som blir gjort i rettsapparatet skal vi vera forsiktige med.

I Aftenposten står dette: “Bistandsadvokat Mette Yvonne Larsen deler ikke umiddelbart Melings krav om et bredere grunnlag for den psykiatriske vurderingen. – De sakkyndige har gjort et grundig arbeid, og jeg har ikke kompetanse til å etterprøve dem. Mine klienter har ikke ytret noe ønske om et bredere grunnlag for en psykiatrisk vurdering. Dersom det blir ytret et ønske om dette fra påtalemyndighetens side senere, vil vi ta stilling til det da, sier Larsen.”

Dette tykkjer eg er fornuftige ord. Det viktigaste er ikkje om terroristen blir erklært strafferettsleg tilrekneleg eller utilrekneleg, det viktigaste er at han aldri slepp ut igjen. Eg vel å leggje til grunn at vi i Noreg har eit rettssystem som sikrar dette.

At Sandberg ønskjer å vera indignert og opprørt og sjokkert og gud veit kva slags ord som blir brukt, er opp til han. Men det ville ikkje skadd om han sjølv tok ein ekstra gjennomgang av si eiga rolle.

Nærpolitiet handlar om eit politi som folk kjenner og som kjenner folk. Dette er viktig førebygging. Det er lettare for politiet å ta tak i ungdom som er i ferd med å skli ut dersom dei oppdagar det tidleg.

Lokale lensmannskontor kan samarbeide godt med skule, barnevern, helsetenesten m.m. Større avstandar skaper vanskeligare vilkår for å samarbeide.

Regjeringen arbeider no med ei ”resultatreform”, ei stortingsmelding om korleis ein skal få best mogleg resultat for dei tilgjengelege ressursane i politietaten. Dette er eit viktig arbeid som vi i Senterpartiet involverer oss aktivt i.

Dessverre er det eit problem at det i mange politidistrikt skjer ei slags sniknedlegging av lokale lensmannskontor parallelt med arbeidet med resultatreforma. Dette undergraver sjansen dei folkevale har til å påverke korleis politietaten skal utvikle seg.

Sjølv om ikkje lensmannskontorea blir formelt nedlagde i kongeleg statsråd som kravet er for slikt, er det i praksis ei nedlegging når ein tappar kontor for stillingar og seier opp husleigeavtalar.

Det er viktig og nødvendig at omstruktureringsprosessar blir stoppa inntil Stortinget har behandla resultatreforma neste år. Dersom vi skal behalde og rekruttere gode politifolk i heile landet, må vi ha ei meir føreseieleg utvikling framover. Ingen vil søkje seg til kontor der nedleggingsspøkelses trugar. Derfor er det viktig at resultatreforma sier noe om strukturen også, ikkje berre på politidistrikta, men også på tenestestadene.

Teknologisk utvikling gjer det mogleg å sentralisere oppgåver også til distrikta og slik styrke lokale lensmannskontor. Det er ikkje slik at alle framsteg blir gjort ved å flytte oppgåver og folk til sentrale strøk.

Eg er ikkje mot alle endringar, men endringane må vera vel funderte og det må vera eit reelt innhald i omgrepet nærpoliti også framover.

Utviklinga går mot færre kontor for å få fleire døgnbemanna patruljar på vegene. I praksis blir det likevel eit problem når avstandane er så store som dei er i enkelte lensmannsdistrikt.

Dersom det skjer noko i en by samtidig som noke skjer i ei bygd to timar unna, hjelper det ikkje med ein patrulje som er stasjonert i byen. Utrykningstida blir veldig lang. Mange gongar må brannvesen og ambulansepersonell utføre politioppgåver på ein skadestad fordi dei kommer raskt dit, medan politiet kjem sist.

Vi skal halde fram med å satse på politiet. Dei siste seks åra har det vorte utdanna over dobbelt så mange politifolk som viss nivået frå 2005 hadde vorte opprettheldt. Målet er 2 politifolk per 1000 innbyggjar innan 2020. Det skal vi klare, men det er viktig at denne satsinga kjem heile landet til gode. Nærpolitiet skal vi ha både i bygd og by også for framtida.